Lejyoner hastalığı, son yıllarda daha sık görülmeye ve tanınmaya başlamıştır. Ancak kayıtlara geçen vaka sayıları, gerçekte var olanın çok altındadır. Zamanla hastalığın daha iyi anlaşılmasıyla, istatistikler de daha doğru hale gelmektedir.
Örneğin, İngiltere’de her yıl 1.000’in üzerinde Lejyoner hastalığı vakası hastane kayıtlarına geçmektedir.

Lejyoner hastalığı, Legionella pneumophila bakterisinin yol açtığı ciddi bir zatürre türüdür. Erken teşhis ve tedavi edilmediği takdirde ölümcül sonuçlar doğurabilir.
Bakteri, özellikle nemli ve sulu ortamlarda gelişir ve çoğalır. Binalarda bulunan sıhhi tesisatlar, klima sistemleri, soğutma kuleleri ve nemlendiriciler bu hastalık için başlıca risk kaynaklarıdır. Özellikle büyük ölçekli yapılar olan oteller, hastaneler, iş merkezleri ve fabrikalar daha yüksek risk taşımaktadır.

Lejyoner Hastalığı Nasıl Bulaşır?

1. Aerosol Yoluyla Bulaşma

Legionella bakterisi, suyun hava ile karıştığı aerosol formu aracılığıyla solunum yoluyla bulaşır.
Solunan su taneciklerinin çapı genellikle 1–5 mikron arasında olur. Özellikle 5 mikronun altındaki partiküller akciğerin en derin bölgelerine kadar ulaşabilir ve dışarı atılamaz. Bu durum hastalık riskini ciddi şekilde artırır.

2. Kirli Su ve Solunum

Lejyoner hastalığına yakalanmak için, Legionella bakterisi ile kirlenmiş suyun aerosol formunda solunması gerekir. Bakteriler doğrudan akciğerlere ulaşarak enfeksiyona neden olur.

3. Bakteri Konsantrasyonu

Solunan havadaki bakteri miktarı arttıkça, hastalığa yakalanma riski de artar.
Aerosolün bakteri yoğunluğu ne kadar yüksekse, bulaşma ihtimali o kadar büyüktür.

4. Maruz Kalma Süresi

Temas süresi de bulaşmada kritik bir rol oynar.

• Bir duş sırasında maruziyet süresi birkaç dakika iken,
• Bir terapi havuzunda ya da jakuzide bu süre çok daha uzun olabilir.
• Bir soğutma kulesinden kirlenmiş havayı soluyan kişiler, her gün 8–10 saat boyunca bakteriyle temas edebilir.
• Hastane veya ev ortamlarında ise sürekli bir maruziyet söz konusu olabilir.

Tesisatlarda Lejyonella Riski Taşıyan Alanlar

Legionella bakterisinin üreyebilmesi için uygun ortam koşulları gereklidir:

1. Sıcaklık Faktörü

Bakterinin gelişimi sıcaklığa son derece bağlıdır:

• 20 °C altında: Üreme oldukça düşüktür.
• 25–45 °C arası: Bakteri için en uygun çoğalma sıcaklığıdır.
• 37 °C: Legionella’nın en hızlı çoğaldığı sıcaklıktır. Bu sıcaklıkta 2 saatte bir bakteri sayısı iki katına çıkar, 48 saat içinde ise patlama boyutuna ulaşır.
• 46 °C: Üreme durur.
• 50 °C: Bakteriler birkaç saat içinde yaşamlarını yitirir.
• 60 °C: Bakteri dakikalar içinde ölür.
• 70 °C: Legionella bakterisinin yaşama şansı neredeyse sıfırdır.

2. pH Değeri

Bakteri gelişimi için en uygun su pH değeri 6,9 civarındadır.

3. Demiroksit Varlığı

Sudaki demiroksit bileşenleri, bakterilerin üremesini hızlandırır.
Özellikle paslı borular veya metal birikimi olan tesisatlar risk oluşturur.

4. Hijyen ve Temizlik

Kirli yüzeyler, tortular ve birikintiler bakteriler için mükemmel kuluçka alanları oluşturur.
Tesisatların düzenli temizliği ve bakımı hayati önem taşır.

Lejyonella İçin Risk Taşıyan Sistemler

Binalarda özellikle aşağıdaki sistemler Legionella bakterisi açısından ciddi risk taşır:

• Soğutma Kuleleri:
  Su damlacıkları aerosol formunda havaya karışır ve rüzgarla kilometrelerce uzağa taşınabilir.
• Buharlaşmalı Kondenserler:
  İçerdiği nemli ve ılık ortam, bakteri üremesi için ideal bir zemin oluşturur.
• Sulu Tip Nemlendiriciler:
  Özellikle temizliği ihmal edilen sulu tip nemlendiriciler yüksek risk taşır ve bakterinin ortama yayılmasına sebep olabilir.

Sonuç

Lejyoner hastalığı, modern binalarda ve büyük tesislerde göz ardı edilmemesi gereken ciddi bir sağlık tehdididir.
Bu hastalığı önlemek için:

• Tesisatların düzenli bakım ve dezenfeksiyonu yapılmalı,
• Sıcaklık kontrolü sağlanmalı,
• Hijyen standartlarına dikkat edilmeli,
• Özellikle riskli sistemlerde (soğutma kuleleri, nemlendiriciler vb.) su kalitesi düzenli olarak izlenmelidir.

Unutulmamalıdır ki; alınacak küçük önlemler, büyük salgınların önüne geçebilir.

Kaynak: Isısan Çalışmaları No 305 Klima Tesisatı

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Lejyoner hastalığı nedir?

Lejyoner hastalığı, Legionella pneumophila bakterisinin neden olduğu, ciddi zatürre (pnömoni) türlerinden biridir. Solunum yoluyla bulaşır ve özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan bireylerde ölümcül olabilir.

Lejyoner hastalığı nasıl bulaşır?

Hastalık, Legionella bakterisi içeren suyun aerosol formda (hava-su karışımı küçük damlacıklar) solunmasıyla bulaşır. Kirli klima sistemleri, soğutma kuleleri ve duş başlıkları başlıca bulaşma kaynaklarıdır.

Lejyoner hastalığından korunmak için ne yapılmalıdır?

Binalardaki su sistemlerinin düzenli bakımı, sıcaklık kontrolü, borularda birikinti oluşumunun önlenmesi ve hijyen standartlarına uyulması gereklidir. Riskli sistemlerde düzenli su analizi yapılmalıdır.

Lejyoner hastalığı herkes için riskli midir?

Özellikle yaşlılar, bağışıklık sistemi zayıf bireyler, kronik hastalığı olanlar ve sigara içenler hastalığa karşı daha yüksek risk altındadır.